Attaques de drones et impacts sur les femmes et les filles au Sud-Kivu

Par Pascaline Amisi – Défenseure des droits des femmes
1. Contexte général
Depuis 2024, la province du Sud-Kivu, à l’est de la République démocratique du Congo, connaît une intensification du conflit armé entre les forces gouvernementales, les groupes armés locaux et certaines rébellions actives dans la région. L’introduction croissante de drones militaires dans les opérations de combat constitue une nouvelle évolution préoccupante du conflit.
Ces frappes, combinées aux combats terrestres, ont aggravé la situation humanitaire dans plusieurs territoires du Sud-Kivu. Les populations civiles, et en particulier les femmes et les filles, en subissent les conséquences directes et indirectes.
Plus largement dans l’est du pays, les conflits ont provoqué près de 8 millions de personnes déplacées et une crise humanitaire majeure touchant particulièrement les femmes et les enfants.
2. Zones ciblées par les attaques et opérations militaires
Les informations recueillies auprès d’organisations locales, de la société civile et de sources humanitaires indiquent que plusieurs zones du Sud-Kivu ont été exposées à des attaques ou opérations impliquant des drones et des bombardements :
Territoire de Fizi
- Minembwe
- Gakenke
- Mikenge
- Bijombo
Ces localités situées dans les Hauts-Plateaux du Sud-Kivu sont régulièrement le théâtre d’affrontements entre groupes armés et forces militaires.
Territoire d’Uvira
- Kalundu
- Kamanyola
- villages périphériques d’Uvira
Ces zones ont été affectées par des bombardements, des tirs d’artillerie ou des opérations militaires visant des positions présumées de groupes armés.
Territoire de Kalehe
- villages autour de Bunyakiri
- zones rurales proches du lac Kivu
Ces localités connaissent une forte présence de populations déplacées et sont exposées à des incidents sécuritaires.
Dans certaines zones urbaines de l’est du pays, l’usage de drones a également provoqué des pertes humaines. Par exemple, une frappe récente a fait au moins trois morts civils, dont un travailleur humanitaire, lors d’une attaque de drone dans l’est de la RDC.
3. Impact humanitaire sur les femmes et les filles
Les attaques et les combats dans le Sud-Kivu ont des conséquences disproportionnées sur les femmes et les filles.
Violences sexuelles liées au conflit
Les données humanitaires indiquent que les violences sexuelles liées au conflit atteignent un niveau alarmant :
- Plus de 130 000 cas de violences sexuelles ont été signalés en RDC en une année récente.
- Plus de 70 % des cas se produisent dans l’est du pays, incluant le Sud-Kivu.
- Cela correspond à une femme violée toutes les quatre minutes.
Les organisations humanitaires indiquent également que près de 94 % des victimes sont des femmes et des filles.
Dans certaines zones du Sud-Kivu, notamment Kalehe et Uvira, près de 700 survivantes de violences sexuelles ont été prises en charge depuis le début de 2025 par des organisations médicales.
4. Déplacements forcés et vulnérabilité accrue
Les opérations militaires et les bombardements ont provoqué des déplacements massifs dans les territoires de Fizi, Uvira et Kalehe.
Dans les camps de déplacés :
- les femmes représentent souvent la majorité des chefs de ménages,
- les filles abandonnent l’école,
- les risques d’exploitation sexuelle et de mariages forcés augmentent.
Selon les organisations humanitaires, les femmes déplacées sont particulièrement exposées aux violences lorsqu’elles cherchent de l’eau, de la nourriture ou du bois de chauffage dans les zones non sécurisées.
5. Conséquences sociales et psychologiques
Les attaques et l’insécurité chronique entraînent :
- des traumatismes psychologiques graves chez les femmes et les enfants ;
- la désintégration des structures familiales ;
- l’augmentation de la pauvreté et de l’insécurité alimentaire.
La crise humanitaire est aggravée par la faiblesse des infrastructures sanitaires dans les zones rurales du Sud-Kivu, ce qui limite la prise en charge des survivantes de violences.
6. Recommandations
En tant que défenseure des droits des femmes, plusieurs actions urgentes sont nécessaires :
Protection des populations civiles
- respect strict du droit international humanitaire ;
- interdiction de cibler ou d’exposer les zones civiles aux opérations militaires.
Protection des femmes et des filles
- mise en place de mécanismes de protection dans les camps de déplacés ;
- renforcement des services médicaux pour les survivantes de violences sexuelles.
Lutte contre l’impunité
- ouverture d’enquêtes indépendantes sur les violations des droits humains ;
- poursuites judiciaires contre les responsables de crimes contre les civils.
Assistance humanitaire
- soutien accru aux organisations locales de femmes ;
- programmes de réhabilitation économique pour les survivantes.
Conclusion
L’utilisation croissante de drones et l’intensification des opérations militaires dans le Sud-Kivu aggravent une crise déjà dramatique. Les femmes et les filles continuent de payer le prix le plus élevé de ce conflit prolongé.
La protection des civils, la lutte contre les violences sexuelles et la responsabilisation des auteurs de crimes doivent être placées au centre de toute réponse nationale et internationale.
Swahili suit
Ripoti kuhusu mashambulizi ya ndege zisizo na rubani (drones) na athari zake kwa wanawake na wasichana katika Sud-Kivu
Na Pascaline Amisi – Mtetezi wa haki za wanawake
1. Muktadha wa jumla
Tangu mwaka 2024, jimbo la Sud-Kivu, mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, limekumbwa na kuongezeka kwa mapigano kati ya vikosi vya serikali, makundi ya silaha ya ndani na baadhi ya vikundi vya uasi vinavyofanya kazi katika eneo hilo. Matumizi yanayoongezeka ya ndege zisizo na rubani za kijeshi (drones) katika operesheni za kivita ni maendeleo mapya yanayotia wasiwasi katika mzozo huu.
Mashambulizi haya, pamoja na mapigano ya ardhini, yamezidisha hali ya kibinadamu katika maeneo kadhaa ya Sud-Kivu. Raia, hasa wanawake na wasichana, ndio wanaobeba athari za moja kwa moja na zisizo za moja kwa moja za vita hivi.
Kwa ujumla katika mashariki mwa nchi, migogoro hii imesababisha karibu watu milioni 8 kuwa wakimbizi wa ndani, na kusababisha mgogoro mkubwa wa kibinadamu unaowaathiri sana wanawake na watoto.
2. Maeneo yaliyolengwa na mashambulizi na operesheni za kijeshi
Taarifa zilizokusanywa kutoka mashirika ya ndani, wanaharakati wa jamii na vyanzo vya kibinadamu zinaonyesha kuwa maeneo kadhaa ya Sud-Kivu yameathiriwa na mashambulizi au operesheni za kijeshi zinazohusisha drones na mabomu.
Wilaya ya Fizi
- Minembwe
- Gakenke
- Mikenge
- Bijombo
Maeneo haya yaliyopo katika Hauts-Plateaux za Sud-Kivu mara kwa mara hushuhudia mapigano kati ya makundi ya silaha na vikosi vya kijeshi.
Wilaya ya Uvira
- Kalundu
- Kamanyola
- vijiji vya pembezoni mwa Uvira
Maeneo haya yameathiriwa na mabomu, mashambulizi ya mizinga na operesheni za kijeshi zinazolenga maeneo yanayodhaniwa kuwa na wapiganaji wa makundi ya silaha.
Wilaya ya Kalehe
- vijiji vinavyozunguka Bunyakiri
- maeneo ya vijijini karibu na Ziwa Kivu
Maeneo haya yana idadi kubwa ya watu waliokimbia makazi yao na mara nyingi hukabiliwa na matukio ya ukosefu wa usalama.
Katika baadhi ya miji ya mashariki mwa nchi, matumizi ya drones pia yamesababisha vifo vya raia. Kwa mfano, shambulizi moja la drone hivi karibuni lilisababisha vifo vya watu watatu raia, akiwemo mfanyakazi wa misaada ya kibinadamu, katika shambulizi lililotokea mashariki mwa DRC.
3. Athari za kibinadamu kwa wanawake na wasichana
Mashambulizi na mapigano katika Sud-Kivu yana athari kubwa zaidi kwa wanawake na wasichana.
Ukatili wa kingono unaohusiana na vita
Takwimu za kibinadamu zinaonyesha kuwa ukatili wa kingono unaohusiana na vita umefikia kiwango cha kutisha:
- Zaidi ya kesi 130,000 za ukatili wa kingono ziliripotiwa nchini DRC katika mwaka mmoja wa hivi karibuni.
- Zaidi ya asilimia 70 ya kesi hizi hutokea mashariki mwa nchi, ikiwa ni pamoja na Sud-Kivu.
- Hii inamaanisha kuwa mwanamke mmoja hubakwa kila baada ya dakika nne.
Mashirika ya kibinadamu pia yanaonyesha kuwa karibu asilimia 94 ya waathirika ni wanawake na wasichana.
Katika baadhi ya maeneo ya Sud-Kivu, hasa Kalehe na Uvira, karibu waathirika 700 wa ukatili wa kingono wamepokea matibabu tangu mwanzo wa mwaka 2025 kupitia mashirika ya matibabu.
4. Kukimbia makazi na kuongezeka kwa hatari
Operesheni za kijeshi na mashambulizi ya mabomu zimesababisha uhamishaji mkubwa wa watu katika wilaya za Fizi, Uvira na Kalehe.
Katika kambi za wakimbizi wa ndani:
- wanawake mara nyingi huwa viongozi wa kaya,
- wasichana wengi huacha shule,
- hatari za unyonyaji wa kingono na ndoa za kulazimishwa huongezeka.
Mashirika ya kibinadamu yanaonyesha pia kuwa wanawake waliokimbia makazi yao hukabiliwa na hatari kubwa wanapotafuta maji, chakula au kuni katika maeneo yasiyo salama.
5. Athari za kijamii na kisaikolojia
Mashambulizi na hali ya kudumu ya ukosefu wa usalama husababisha:
- msongo mkubwa wa kisaikolojia kwa wanawake na watoto;
- kuvunjika kwa familia;
- kuongezeka kwa umaskini na uhaba wa chakula.
Mgogoro huu wa kibinadamu unazidishwa na udhaifu wa miundombinu ya afya katika maeneo ya vijijini ya Sud-Kivu, hali inayopunguza uwezo wa kuwahudumia waathirika wa ukatili wa kingono.
6. Mapendekezo
Kama mtetezi wa haki za wanawake, hatua kadhaa za haraka zinahitajika.
Ulinzi wa raia
- kuheshimu kikamilifu sheria za kimataifa za kibinadamu;
- kuzuia kulenga au kuhatarisha maeneo ya raia katika operesheni za kijeshi.
Ulinzi wa wanawake na wasichana
- kuanzisha mifumo ya ulinzi katika kambi za wakimbizi wa ndani;
- kuimarisha huduma za afya kwa waathirika wa ukatili wa kingono.
Kupambana na kutokuwajibika
- kufungua uchunguzi huru kuhusu ukiukwaji wa haki za binadamu;
- kuwafikisha mahakamani wahusika wa uhalifu dhidi ya raia.
Msaada wa kibinadamu
- kuongeza msaada kwa mashirika ya wanawake ya ndani;
- kuanzisha programu za kuimarisha uchumi wa waathirika.
Hitimisho
Matumizi yanayoongezeka ya ndege zisizo na rubani (drones) pamoja na kuongezeka kwa operesheni za kijeshi katika Sud-Kivu yanazidisha mgogoro ambao tayari ni mbaya sana.
Wanawake na wasichana wanaendelea kubeba mzigo mkubwa zaidi wa mateso katika mzozo huu wa muda mrefu.
Ulinzi wa raia, mapambano dhidi ya ukatili wa kingono, na kuwawajibisha wahalifu wa uhalifu dhidi ya binadamu lazima yawe katika msingi wa juhudi zote za kitaifa na kimataifa za kutafuta suluhisho la kudumu kwa mgogoro huu.
Ikiwa unataka, naweza pia kukusaidia kufanya toleo kali zaidi la kisiasa au la wanaharakati, ambalo mara nyingi linachapishwa na watetezi wa haki za wanawake au mashirika ya haki za binadamu.
